Türkiye'den alım yaparken ödeme dolandırıcılığı.
Uyarı işaretleri ve kontroller.

Gerçek bir şirket, başkasının elinde

En önemli uyarı işareti, ödünç alınmış bir kimliktir. Biri, gerçek ya da uydurma bir şirket adına; o şirketin unvanını, sicil ve vergi numaralarını, web sitesini, kataloğunu, fabrika fotoğraflarını ve sertifikalarını kullanarak pazarlık yapar. Ardından satış farklı bir şirket üzerinden faturalandırılır ya da ödemenin o şirketin hesabına yapılması istenir.

Tipik örüntüler

• Teklifte gerçek üreticinin bilgileri yer alır, ancak proforma, sözleşme veya IBAN başka bir tüzel kişiye aittir.
• Bir “satış ofisi” veya “ticaret kolu”, bir fabrikayı temsil ettiğini iddia eder.
• Temsilci, gerçeğine benzeyen bir e-posta alan adından yazar.
• Belgeler kamuya açık sicil kayıtlarından kopyalanır.

Alıcılar bunu neden gözden kaçırır

Alıcı şirketi araştırdığında her şey doğru çıkar: unvan, vergi numarası ve adres gerçektir. Kontrol edilmemiş olan, muhatabınızın o şirket adına işlem yapmaya yetkili olup olmadığıdır.

Nasıl kontrol edilir

• Sözleşmenin tarafı olan şirketi, faturayı düzenleyeni ve banka hesabının sahibini doğrulanmış şirketle eşleştirin. Üçü de aynı tüzel kişi olmalıdır.
• Temsilcinin yetkisini imza sirkülerinden veya vekaletnameden teyit edin.
• Şirketi bağımsız olarak bulduğunuz bir numaradan geri arayın; kişinin orada çalışıp çalışmadığını ve şirket adına işlem yapmaya yetkili olup olmadığını sorun.
• E-posta alan adının ve web sitesinin kime ait olduğunu, teklifte adı geçen şirkete ait olup olmadıklarını teyit edin.
• İşin içinde bir dış ticaret şirketi varsa üreticiden yazılı bir yetki belgesi isteyin ve bunu doğrudan üreticiyle teyit edin.

Lite incelemesinin özü tam olarak budur: teklifin arkasındaki şirketi ve temsilcinin o şirket adına işlem yapabildiğini teyit etmek.

Banka bilgilerini değiştiren bir e-posta

En çok zarar veren yöntem, iş e-postası dolandırıcılığıdır (BEC). Dolandırıcı tedarikçinin ya da alıcının e-posta hesabına erişir veya benzer görünümlü bir alan adı kaydeder ve bekler. Bir faturanın vadesi geldiğinde mevcut yazışmanın içine bir mesaj düşer: banka hesabı değişti, lütfen yeni hesaba ödeme yapın.

E-posta çoğu zaman gerçek görünür; çünkü gerçek bir yazışmanın devamıdır, doğru isimleri kullanır ve gerçeğe benzeyen bir proforma içerir. Değişiklik için denetim, yeni banka veya döviz sorunu gibi gerekçeler sunulur. Ödeme bilgilerindeki her değişikliği, bildirimin geldiği kanaldan farklı bir kanalla teyit edene kadar doğrulanmamış kabul edin.

Hesap sahibi şirket değil

Bir Türk şirketine yapılacak ödeme, şirketin kendi unvanı adına açılmış bir hesaba yapılmalıdır. Alıcı bir gerçek kişi, farklı bir şirket ya da yurt dışındaki bir şirket olduğunda temkinli olun. Kardeş şirket veya bir ortağın hesabı gibi makul görünen bir açıklama da durup teyit etmek için bir nedendir.

Herkese açık örnek raporumuzdaki kurgusal vaka tam olarak budur: proforma faturasında hesap sahibi olarak farklı bir şirketi gösteren, gerçek ve faal bir üretici. Öneri, tedarikçi ilişkiyi yazılı olarak açıklayana ve banka hesabın kime ait olduğunu teyit edene kadar ödeme yapılmamasıydı.

Meşru bir istisna vardır. Şahıs şirketi tek bir kişiye aittir; bu nedenle sahibinin adına açılmış bir hesap doğru olabilir. Bu durumda bile hesap sahibi, kayıtlı işletme sahibi olmalıdır.

Sahte fuar katılımcıları ve kopya web siteleri

Dolandırıcılar gerçek Türk üreticilerinin web sitelerini kopyalar, bazen alan adında yalnızca bir harfi değiştirir ve asıl şirketin fotoğraflarını, sertifikalarını ve adresini kullanır. Bazıları da hiç katılmadıkları bir fuarın stant fotoğrafları ve kataloglarıyla kendilerini fuar katılımcısı olarak tanıtır.

Alan adını dikkatle kontrol edin, iletişim bilgilerini sicil kayıtlarıyla karşılaştırın ve şirketi tam unvanıyla arayın. Yakın zamanda kaydedilmiş ya da yalnızca bir cep telefonu numarası ve ücretsiz bir e-posta adresi veren bir web sitesi daha fazla dikkat gerektirir.

Taklit edilen temsilciler

Gerçek bir şirket, orada çalışmayan biri tarafından kullanılabilir. Bu kişi gerçek bir çalışanın adını verebilir, inandırıcı bir unvan kullanabilir veya kişisel bir mesajlaşma hesabından yazabilir. Gerçek bir çalışan bile banka bilgilerini değiştirmeye ya da sözleşme imzalamaya yetkili olmayabilir.

Şirketi temsile kimin yetkili olduğunu sorun. Türkiye'de imza sirküleri kimin, hangi sınırlar içinde imza atabileceğini gösterir. Bir satış müdüründen gelen teklif olağandır; yetkili olmayan birinden gelen ödeme talimatı ise değildir.

Gerçekçi olmayan fiyatlar ve acil avans talepleri

Piyasanın çok altında bir fiyatın hızlı ödeme baskısıyla birleşmesi klasik bir örüntüdür. Sık duyulan gerekçeler arasında sınırlı stok, bugün sona eren bir fiyat veya hemen avans ödenmezse kaybedilecek bir üretim sırası bulunur.

Köklü bir üretici için ilk siparişte bedelin tamamının peşin istenmesi olağan değildir. Örnek raporumuzdaki talaşlı imalat örneğinde %30 avans olağan olarak tanımlanır; bedelin tamamının peşin istenmesi soru sormak için bir neden olurdu.

Sicil kayıtlarıyla uyuşmayan belgeler

Her belgeyi resmî kayıtla karşılaştırın. Unvan, vergi numarası, vergi dairesi, MERSİS numarası ve adres; teklif, proforma, fatura ve sözleşmede birebir aynı olmalı ve sicil kayıtlarıyla örtüşmelidir.

Küçük farklar önemlidir: unvanda eksik bir kelime, farklı bir vergi dairesi, başka bir şehirdeki adres. Düzenlenmiş PDF'ler, doğrulanamayan sertifikalar ve eşleşen bir imza olmadan basılmış kaşeler durmak için birer nedendir.

Ödemeden önce nasıl doğrulama yapılır

Bu kontrollerin hiçbiri uzun sürmez ve birlikte ödeme dolandırıcılığının çoğunu önler.

Kendi bulduğunuz numaradan geri arayın.

Ödeme isteyen e-postadaki numarayı değil, şirketin kayıtlı web sitesindeki veya resmî kayıtlardaki telefon numarasını kullanın. Banka bilgilerini adı belli bir kişiye teyit ettirin.

Şirketi sicil kayıtlarında kontrol edin.

Unvanı, vergi numarasını, MERSİS numarasını ve adresi teyit edin; Ticaret Sicil Gazetesi'nde müdür, ortak veya adreste yakın tarihli değişiklik olup olmadığına bakın.

Hesap sahibini teyit edin.

Bankanıza alıcı adının teyit edilip edilemeyeceğini sorun ve yalnızca teklifi düzenleyen tescilli şirket adına açılmış bir hesaba ödeme yapın.

Küçük bir siparişle başlayın.

Yeni bir tedarikçide makul büyüklükte bir ilk sipariş veya numune gönderimi, tedarikçinin nasıl çalıştığını öğrenirken kaybedebileceğiniz tutarı sınırlar.

Sizi koruyan ödeme koşulları kullanın.

Akreditif, güvenilir bir emanet (escrow) düzenlemesi ya da bakiyenin sevkiyat belgeleri veya bağımsız bir sevkiyat öncesi denetim karşılığında ödenmesi, parayı koşullara bağlar. Her emanet hizmetini de tedarikçi kadar dikkatle kontrol edin.

Ödemeyi zaten yaptıysanız

Hızlı hareket edin. Alıcı banka ne kadar erken bilgilendirilirse paranın dondurulma ihtimali o kadar artar.

1. Hemen bankanızla iletişime geçin ve ödemenin geri çağrılmasını veya durdurulmasını isteyin. İlk saatler en kritik olanlardır.
2. Her şeyi saklayın: tam başlık bilgileriyle e-postalar, faturalar, sohbet mesajları, telefon numaraları ve ödeme dekontları.
3. Dolandırıcılığı ülkenizdeki polise ve varsa ulusal dolandırıcılık bildirim merkezine bildirin.
4. Gerçek tedarikçiyle bağımsız olarak teyit edilmiş iletişim bilgileri üzerinden temasa geçin. E-postası ele geçirildiyse bunu bilmesi gerekir.
5. Hukuki destek alın. Türkiye'de bir avukat, Cumhuriyet savcılığına suç duyurusunda bulunma ve olası bir hukuk davası seçeneklerini size açıklayabilir.
6. Paranızı “geri getirme” vaadiyle istenen ücretler dahil, daha fazla ödeme yapmadan önce kiminle muhatap olduğunuzu doğrulayın.

Bağımsız bir incelemenin katkısı

Lite incelemesi; teklifin arkasındaki şirketi ve muhatabınız olan kişiyi, vergi numarasını, MERSİS numarasını ve Ticaret Sicil Gazetesi geçmişini, teklifi ve proformayı, ayrıca ödeme hesabının şirkete mi yoksa bir gerçek kişiye mi ait olduğunu kontrol eder. İş günlerinde 24 saatte, 199 $ karşılığında teslim edilir.

Pro, resmî kaynak araştırmasını ve adresin tarihli dış kontrolünü ekler; 48 saatte, 499 $ karşılığında teslim edilir. Lite ve Pro'da kimliğinizi veya incelemeyi kimin talep ettiğini tedarikçiye açıklamayız.